Shloka 30
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
अधर्मपाददविद्धस्तु त्रिभिरंशै: प्रतिष्ठित: । त्रेतायां द्वापरेडर्थेन व्यामिश्रो धर्म उच्यते,प्रायश: कृपणानां हि तथाबन्धुमतामपि । विधवानां च वित्तानि हरिष्यन्तीह मानवा: लोग प्राय: दीनों, असहायों तथा विधवाओंका भी धन हड़प लेंगे
adharmapādād aviddhastu tribhir aṁśaiḥ pratiṣṭhitaḥ | tretāyāṁ dvāpare ’rthena vyāmiśro dharma ucyate | prāyaśaḥ kṛpaṇānāṁ hi tathā bandhumatām api | vidhavānāṁ ca vittāni hariṣyantīha mānavāḥ ||
Mārkaṇḍeya nói: “Khi Dharma bị bàn chân Adharma đâm thủng, nó chỉ còn đứng vững trên ba phần. Trong thời Tretā và Dvāpara, Dharma được gọi là ‘pha tạp’—bị vấy bẩn bởi sự mưu cầu của cải. Khi ấy, người ta thường chiếm đoạt tài sản của kẻ yếu thế và nghèo khổ, ngay cả của những người có thân tộc; và ở đời này, họ còn cướp cả của cải của các góa phụ.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse warns that when Adharma gains ground, Dharma becomes unstable and ‘mixed’ with self-interest (artha). A key symptom of this moral decline is exploitation: society preys on the vulnerable—especially the helpless and widows—by seizing their property.
Mārkaṇḍeya is describing the degeneration of moral order across the ages. He characterizes the Tretā and Dvāpara as periods where Dharma is no longer pure, because material motives intrude, leading to widespread social wrongdoing such as dispossessing widows and other weak persons.