Shloka 10
Vainya-Aśvamedhe Atri–Gautama–Sanatkumāra-Nirṇaya
Vainya’s Sacrifice and the Settlement of a Dharmic Dispute
क्रौज्चहंससमाकीर्णा शरत् प्रमुदिताभवत् । रूढकक्षवनप्रस्था प्रसन्नजलनिम्नगा,तत्पश्चात् आनन्दमयी शरद्-ऋतुका शुभागमन हुआ। क्रौज्च और हंस आदि पक्षी चारों ओर विचरने लगे। वनोंमें और पर्वतीय शिखरोंपर कास, कुश आदि बहुत बढ़ गये थे। नदियोंका जल स्वच्छ हो गया। आकाश निर्मल होनेसे नक्षत्रोंका आलोक और उज्ज्वल हो उठा। सब ओर मृग और पक्षी किलोल करने लगे। महात्मा पाण्डवोंके लिये यह शरद्-ऋतु अत्यन्त सुखदायिनी थी
vaiśampāyana uvāca | krauñcahaṃsasamākīrṇā śarat pramuditābhavat | rūḍhakakṣavanaprasthā prasannajalanimnagā ||
Vaiśampāyana nói: Khi mùa thu đến, nó trở thành mùa của niềm hoan hỷ. Cảnh sắc tràn ngập chim sếu krauñca và thiên nga; các vùng cao và sườn rừng phủ đầy cỏ kāśa tươi mới cùng bao loài cây cỏ khác; sông ngòi chảy dòng nước trong, lặng. Trong mùa thanh tịnh và rực sáng ấy—khi bầu trời trong vắt và muôn loài vui vầy chuyển động—mùa thu đặc biệt an ủi những Pāṇḍava đại tâm trong đời sống nơi rừng thẳm, ban cho họ một khoảng nghỉ đạo lý ngắn ngủi giữa bao gian truân.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the natural order (ṛtu-cakra, the cycle of seasons) brings clarity and renewal: clear waters, bright skies, and joyful creatures. Ethically, it suggests endurance in adversity—external harmony can restore inner steadiness, offering the righteous (like the Pāṇḍavas) moments of peace even during exile.
The narrator describes the onset of autumn in the forest: birds like cranes and swans abound, vegetation has grown thick on forest tracts and uplands, and rivers run clear. This seasonal change is presented as especially pleasant and heartening for the Pāṇḍavas living in hardship.