Shloka 11
विमलाकाशनक्षत्रा शरत् तेषां शिवाभवत् | मृगद्धिजसमाकीर्णा पाण्डवानां महात्मनाम्,तत्पश्चात् आनन्दमयी शरद्-ऋतुका शुभागमन हुआ। क्रौज्च और हंस आदि पक्षी चारों ओर विचरने लगे। वनोंमें और पर्वतीय शिखरोंपर कास, कुश आदि बहुत बढ़ गये थे। नदियोंका जल स्वच्छ हो गया। आकाश निर्मल होनेसे नक्षत्रोंका आलोक और उज्ज्वल हो उठा। सब ओर मृग और पक्षी किलोल करने लगे। महात्मा पाण्डवोंके लिये यह शरद्-ऋतु अत्यन्त सुखदायिनी थी
vaiśampāyana uvāca | vimalākāśanakṣatrā śarat teṣāṃ śivābhavat | mṛgadviijasamākīrṇā pāṇḍavānāṃ mahātmanām ||
Vaiśampāyana nói: Với những Pāṇḍava đại tâm ấy, mùa thu trở nên cát tường và đem lại điều lành. Bầu trời trong sáng, các vì sao rực lên vẻ huy hoàng mới; cảnh vật đầy những đàn nai và chim chóc rong chơi. Trong bầu không khí thanh tịnh, yên ả ấy, mùa thu mang đến cho họ một niềm vui lặng lẽ giữa đời sống nơi rừng.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how an auspicious, purified environment (clear sky, bright stars, lively yet harmonious wildlife) can soothe those undergoing hardship. It suggests a dharmic resilience: even in exile, the noble-minded can receive and recognize moments of well-being granted by time and nature.
The narrator describes the arrival of autumn during the Pāṇḍavas’ forest period. The season is portrayed as serene and favorable—clear skies, shining stars, and abundant animals and birds—bringing comfort to the Pāṇḍavas.