Shloka 4
Śikhaṇḍinī’s Disclosure, Drupada’s Counsel, and the Petition to Yakṣa Sthūṇākarṇa
Udyoga Parva 192
अप्रधृष्यमनावार्यमुद्धूतमिव सागरम् । सेनासागरमक्षोभ्यमपि देवैर्महाहवे
sañjaya uvāca |
apradhṛṣyam anāvāryam uddhūtam iva sāgaram |
senāsāgaram akṣobhyam api devair mahāhave ||
Sañjaya nói: “Hỡi con của sông Hằng! Đạo quân của các Pāṇḍava—tựa biển cả cuộn trào—không thể công phá, cũng không thể ngăn chặn. Ấy là một biển quân, đầy dẫy bộ binh, tượng binh và kỵ binh; lại tràn ngập những đại chiến xa và các đại xa của các bậc mahārathi. Những dũng sĩ như Bhīmasena, Arjuna, Dhṛṣṭadyumna—oai lực như các Lokapāla, cung lực phi phàm—đang hộ vệ đạo quân ấy. Nó hiện ra khó bề đương cự như biển có sóng tung; và trong trận đại chiến này, ngay cả chư thiên cũng không thể khuấy nó vào cơn rối loạn.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and strategic gravity of war: when a cause has gathered overwhelming collective force, it becomes ‘unrestrainable’ like the ocean. It cautions leaders to recognize momentum and consequences—conflict, once fully mobilized, is difficult to halt and cannot be lightly controlled even by the mightiest.
Sañjaya addresses Bhīṣma (Gaṅgā’s son), describing the Pāṇḍavas’ assembled army. Using the ocean simile, he emphasizes its vastness and steadiness, implying that opposing it will be extraordinarily difficult and that it cannot easily be thrown into disorder.