Shloka 15

Bhīṣma’s Recollection of the Duel: Charioteer’s Fall, Brahmin Protection, and Portents after Rāma’s Collapse

Devanagari script

समाश्च॒स्तस्ततो राम: क्रोधामर्षसमन्वित: । प्रादुश्चके तदा ब्राह्में परमास्त्र महाव्रत:,तदनन्तर महाव्रती परशुरामजी धैर्ययुक्त हो क्रोध और अमर्षमें भर गये और उन्होंने परम उत्तम ब्रह्मास्त्रका प्रयोग किया

Transliteration

samāś ca stas tato rāmaḥ krodhāmarṣa-samanvitaḥ | prāduścakre tadā brāhme paramāstraṃ mahāvrataḥ ||

Translation

Bhīṣma nói: Rồi Rāma (Paraśurāma), lòng đầy phẫn nộ và tự ái bị tổn thương, liền hiển lộ và phát động tối thượng Brahmāstra. Về phương diện đạo lý, đoạn này nêu rõ: cơn giận và sự bị xúc phạm có thể thúc đẩy ngay cả bậc giữ đại nguyện cũng dùng đến biện pháp cực đoan, khiến xung đột vượt khỏi sự kiềm chế.

Word by Word

• समाः: equal (ones)
• समाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अस्तः: setting (sunset); disappearance
• अस्तः: Karta
• Type: Noun
• Root: अस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ततः: then; thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• रामः: Rama (Parashurama)
• रामः: Karta
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्रोधामर्षसमन्वितः: endowed with anger and indignation
• क्रोधामर्षसमन्वितः: Karta
• Type: Adjective
• Root: समन्वित (कृदन्त, सम्+अन्वि/इ → समन्वित)
• Form: पुंल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रादुश्चके: manifested; appeared; brought forth
• Type: Verb
• Root: प्रादुस् + चक् (धातु: चक्/चके, आत्मनेपद; प्रादुस्-उपसर्गसदृश)
• Form: लिट् (परिपूर्ण/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद

• तदा: at that time
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

• ब्रह्मे: in/with Brahma (i.e., in the Brahma-weapon context)
• ब्रह्मे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• परमास्त्रम्: the supreme weapon
• परमास्त्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: परम + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महाव्रतः: the great-vowed (one)
• महाव्रतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: महाव्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Rāma (Paraśurāma)
• Brahmāstra (Brahmā-weapon)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse cautions that anger (krodha) and affronted pride (amarṣa) can push even disciplined, vow-bound figures toward disproportionate force, turning a dispute into a dangerous escalation that threatens dharmic restraint.

What is happening in the narrative?

Bhīṣma narrates that Paraśurāma, provoked and enraged, proceeds to manifest and employ the supreme Brahmā-weapon (brahmāstra), signaling a dramatic intensification of the confrontation.