Shloka 16
Bhīṣma’s Recollection of the Duel: Charioteer’s Fall, Brahmin Protection, and Portents after Rāma’s Collapse
ततस्तत्प्रतिघातार्थ ब्राह्ममेवास्त्रमुत्तमम् । मया प्रयुक्त जज्वाल युगान्तमिव दर्शयत्
tatastatpratighātārthaṁ brāhmam evāstram uttamam | mayā prayuktaṁ jajvāla yugāntam iva darśayat ||
Rồi để ngăn đòn ấy, ta cũng dùng chính tối thượng Brahmāstra. Khi được ta phóng ra, nó bùng cháy, dựng lên cảnh tượng như ngày tận của một thời đại—một màn hiển lộ mang sắc thái tận diệt, báo rằng sự leo thang trong chiến trận có thể gọi dậy những sức mạnh vượt ngoài quyền kiểm soát của con người.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral danger of escalation: when one answers a powerful attack with an even greater divine weapon, the conflict can assume world-ending proportions. It implicitly warns that extraordinary force, even when used as a countermeasure, carries catastrophic risk and demands restraint and discernment.
Bhīṣma says that to neutralize the opponent’s strike, he released the supreme Brahma-weapon. Once deployed, it flared up with an apocalyptic brilliance, resembling the end-of-age destruction (yugānta).