Shloka 75

Devanagari script

राजन! भरतश्रेष्ठ! हरिवंशपर्वमें भी प्रत्येक पारणके समय ब्राह्मणोंको यथावत्‌ रूपसे खीर भोजन कराये ।।

Transliteration

rājan bharataśreṣṭha harivaṁśaparvaṇi api pratyeka-pāraṇa-kāle brāhmaṇān yathāvat kṣīra-bhojanaṁ bhojayet. samāpya sarvāḥ prayataḥ saṁhitāḥ śāstra-kovidaḥ śubhe deśe niveśya atha kṣaumavastrābhisaṁvṛtāḥ.

Translation

Vaiśampāyana nói: “Hỡi Đại vương, bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata! Trong Harivaṁśa-parvan cũng vậy, vào lúc kết thúc mỗi lần tụng đọc, phải đúng phép cho các Bà-la-môn dùng cơm sữa ngọt (khīra). Khi đã cẩn trọng hoàn tất mọi bản tập thành (saṁhitā) được sưu tập, người thông tỏ kinh điển nên đặt chúng ở nơi cát tường, bọc bằng vải mịn như lụa hay lanh. Rồi tự thanh tịnh bằng tắm gội và các phép khác, mặc y phục trắng, đeo vòng hoa và trang sức, người ấy phải lần lượt, riêng rẽ mà cúng kính các tập bản thảo ấy theo nghi thức, với đàn hương, vòng hoa và các phẩm vật dâng cúng khác—giữ tâm chuyên nhất và trong sạch—dâng lên những món ăn thượng hảo, đồ uống, tràng hoa và các lễ vật mỹ hảo khác.”

Word by Word

• समाप्य: having completed
• समाप्य: Karma
• Type: Verb
• Root: सम्-आप्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Karma
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: Feminine, Accusative, Plural

• प्रयतः: self-restrained, attentive
• प्रयतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: प्रयत
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• संहिताः: collections/recensions
• संहिताः: Karma
• Type: Noun
• Root: संहिता
• Form: Feminine, Accusative, Plural

• शास्त्रकोविदः: knower of the scriptures
• शास्त्रकोविदः: Karta
• Type: Noun
• Root: शास्त्र-कोविद
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शुभे: in an auspicious
• शुभे: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: शुभ
• Form: Masculine/Neuter, Locative, Singular

• देशे: place
• देशे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: देश
• Form: Masculine, Locative, Singular

• निवेश्य: having placed/installed
• निवेश्य: Karma
• Type: Verb
• Root: नि-विश्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि

• अथ: then
• Type: Indeclinable
• Root: अथ

• क्षौमवस्त्राभिसंवृताः: wrapped/covered with linen cloth
• क्षौमवस्त्राभिसंवृताः: Karma
• Type: Adjective
• Root: क्षौम-वस्त्र-अभि-सम्-वृत
• Form: Feminine, Accusative, Plural

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• rājan (the king, Janamejaya in frame narrative)
• Bharatas (dynastic lineage)
• Brāhmaṇas
• Harivaṁśa-parvan
• saṁhitāḥ (textual compilations/manuscripts)
• kṣīra-bhojana (milk-rice/kheer)
• kṣauma-vastra (fine cloth wrapping)
• śubha deśa (auspicious place)
• pūjā-upacāra (sandal, garlands, offerings)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches dharmic completion of sacred study: conclude recitation with generosity (feeding Brāhmaṇas), preserve the text respectfully (wrapping and placing manuscripts in an auspicious place), and perform worship with personal purity and mental concentration—treating scripture as a sacred trust.

What is happening in the narrative?

In Vaiśampāyana’s instruction to the king, the focus shifts to proper observances connected with the Mahābhārata/Harivaṁśa textual tradition: how to mark the end of recitations, honour learned guests, and ritually venerate and safeguard the completed saṁhitā-manuscripts with offerings and disciplined conduct.