Shloka 116
Adhyāya 6: Vidura’s Saṃsāra-Upamā
The Allegory of the Well, Time, and Desire
रात्यहानि तु तान्याहुर्भूतानां परिचिन्तका: । छः: ऋतुएँ ही उसके छः मुख हैं और बारह महीने ही बारह पैर बताये गये हैं। जो चूहे सदा उद्यत रहकर उस वृक्षको काटते हैं, उन चूहोंको विचारशील विद्वान प्राणियोंके दिन और रात बताते हैं
rātryahānī tu tāny āhur bhūtānāṃ paricintakāḥ | ṣaḍ ṛtava eva tasya ṣaḍmukhāḥ proktāḥ dvādaśa māsā eva dvādaśa pādāḥ kathitāḥ | ye mūṣakāḥ sadodyatāḥ san vṛkṣaṃ chindanti tān mūṣakān vicāraśīlā vidvāṃso bhūtānāṃ rātriṃ ca divā ca vadanti |
Vidura nói bằng ngôn ngữ ngụ ngôn rằng dòng thời gian không ngừng nghỉ đang bào mòn mọi loài hữu thân. Bậc trí gọi hai “con chuột” luôn hoạt động, gặm nhấm cây đời, là ngày và đêm; sáu “khuôn mặt” của cây là sáu mùa, và mười hai “bàn chân” là mười hai tháng. Lời dạy là: đời người bị thời gian mài mòn từng chút, vì vậy hãy tỉnh thức, sống theo dharma với mục đích, chớ buông mình trong lơ là.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Time steadily consumes the lifespan of all beings: day and night ‘gnaw’ without pause, while seasons and months mark the structure of passing time. Therefore one should cultivate discernment and live deliberately in dharma, not in heedlessness.
Vidura is speaking in the Stree Parva and uses a symbolic description—tree, mice, seasons, months—to interpret human life as being continually worn down by the cycle of time.