Shloka 13
Saṃsāra-gahana-jñāna: Vidura’s Account of Embodiment, Bondage, and Dharmic Release (संसारगहन-ज्ञानम्)
Devanagari script
कुलीनत्वे च रमते दुष्कुलीनान् विकुत्सयन् | धनदर्पेण दृप्तश्न दरिद्रान् परिकुत्सयन्,जो लोग हीन कुलमें उत्पन्न हुए हैं, उनकी निन््दा करता हुआ कुलीन मनुष्य अपनी कुलीनतामें ही मस्त रहता है और धनी धनके घमंडसे चूर होकर दरिद्रोंके प्रति अपनी घृणा प्रकट करता है
Translation
Kẻ thuộc dòng dõi cao sang thì say sưa với cái “cao sang” của mình, khinh miệt những người xuất thân thấp kém; kẻ giàu có thì ngạo mạn vì tiền của, khinh rẻ và miệt thị người nghèo.
Word by Word
कुलीनत्वेin nobility/high birth
कुलीनत्वे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुलीनत्व
FormNeuter, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
रमतेdelights/revels
रमते:
TypeVerb
Rootरम्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular
दुष्कुलीनान्low-born (people)
दुष्कुलीनान्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुष्कुलीन
FormMasculine, Accusative, Plural
विकुत्सयन्despising/deriding
विकुत्सयन्:
Karta
TypeVerb
Rootवि + कुत्स्
FormPresent active participle (Parasmaipada), Masculine, Nominative, Singular
धनदर्पेणby/with pride of wealth
धनदर्पेण:
Karana
TypeNoun
Rootधनदर्प
FormMasculine, Instrumental, Singular
दृप्तःarrogant, puffed up
दृप्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootदृप्त
FormPast passive participle (from द्रुप्/दृप् 'to be proud'), Masculine, Nominative, Singular
दरिद्रान्the poor
दरिद्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootदरिद्र
FormMasculine, Accusative, Plural
परिकुत्सयन्reviling, scorning
परिकुत्सयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपरि + कुत्स्
FormPresent active participle (Parasmaipada), Masculine, Nominative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes