Shloka 20
शोक-शमन उपदेशः
Instruction on the Pacification of Grief
राजन! नरेश्वर! जैसे क्रीडाके लिये पानीमें तैरता हुआ कोई प्राणी कभी डूबता है और कभी ऊपर आ जाता है, इसी प्रकार इस अगाध संसार-समुद्रमें जीवोंका डूबना और उतराना (मरना और जन्म लेना) लगा रहता है, मन्दबुद्धि मनुष्य ही यहाँ कर्मभोगसे बँधते और वष्ट पाते हैं ।। ये तु प्राज्ञा: स्थिता: सत्त्वे संसारेडस्मिन् हितैषिण: । समागमज्ञा भूतानां ते यान्ति परमां गतिम्
rājan! nareśvara! yathā krīḍārthaṁ jalasmin tairayan kaścid prāṇī kadācid nimajjati kadācid uttiṣṭhati, tathā asmin agādhe saṁsāra-samudre jīvānāṁ nimajjanam uttiṣṭhanaṁ ca (maraṇaṁ janma ca) satataṁ pravartate; mandabuddhaya eva iha karmabhogena badhyante vinaśyanti ca. ye tu prājñāḥ sthitāḥ sattve saṁsāre ’smin hitaiṣiṇaḥ, samāgamajñā bhūtānāṁ te yānti paramāṁ gatim.
Vidura nói: “Tâu Đại vương, chúa tể của loài người! Như một sinh vật bơi trong nước để vui chơi, khi thì chìm xuống, khi thì lại nổi lên, cũng vậy trong biển cả thăm thẳm của luân hồi, chúng sinh không ngừng chìm nổi—chết rồi lại sinh. Chỉ kẻ trí tối mới bị trói buộc bởi sự thọ báo của chính nghiệp mình và đi đến diệt vong. Còn những bậc trí giả, an trú trong thanh tịnh, là người thiện tâm giữa đời, hiểu rõ sự hội tụ và ly tán của muôn loài—những người ấy đạt đến cứu cánh tối thượng.”
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches that repeated birth and death are like sinking and rising in an ocean; bondage comes from dullness and entanglement in the enjoyment of karmic results, while the wise—grounded in sattva, benevolent, and understanding the transient nature of associations—move toward the highest end.
In the Stree Parva’s aftermath of the war, Vidura addresses the king with counsel: he frames the devastation and human loss within the larger cycle of saṁsāra, urging a shift from grief-bound delusion to clear discernment, ethical goodwill, and spiritual steadiness.