Shloka 12
स्त्रीपर्व — अध्याय १५: गान्धारी-युधिष्ठिर-संवादः
Gandhārī’s Confrontation and Consolation of Yudhiṣṭhira
गान्धायुवाच न तस्यैष वधस्तात यत् प्रशंससि मे सुतम् । कृतवांश्षापि तत् सर्व यदिदं भाषसे मयि,गान्धारी बोलीं-- तात! तुम मेरे पुत्रकी इतनी प्रशंसा कर रहे हो; इसलिये यह उसका वध नहीं हुआ (वह अपने यशोमय शरीरसे अमर है) और मेरे सामने तुम जो कुछ कह रहे हो, वह सारा अपराध दुर्योधनने अवश्य किया है
gāndhāry uvāca na tasyaiṣa vadhastāta yat praśaṃsasi me sutam | kṛtavān so 'pi tat sarvaṃ yad idaṃ bhāṣase mayi ||
Gāndhārī nói: “Con yêu, đó không thật là ‘cái chết’ của nó theo ý con nói, bởi con ca ngợi con trai ta quá đỗi—danh tiếng của nó khiến nó như còn mãi. Và những điều con nói trước mặt ta ở đây, mọi tội lỗi ấy quả thật đều do Duryodhana gây ra.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral accountability: praise or fame cannot erase wrongdoing, and responsibility for adharma rests on the doer—here, Gāndhārī acknowledges that the blame for the misdeeds belongs to Duryodhana himself.
In the aftermath of the war, Gāndhārī responds to words spoken in her presence about her son. She reframes ‘death’ through the lens of lasting fame while simultaneously affirming that the culpable actions being discussed were committed by Duryodhana.