Shloka 31
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
विगाहा[ वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम । जो विजयके लिये युद्धमें डटा रहकर शत्रुकी सेनामें घुस जाता है और दूसरे किसी भी सहायककी अपेक्षा नहीं रखता, उसे मेरे समान ही लोक प्राप्त होते हैं ।।
ambarīṣa uvāca |
vigāhya vāhinī-madhyaṁ tasya lokā yathā mama |
yo vijayāya yuddhe daṭvā śatru-senāṁ praviśati na ca anyam upakāram apekṣate, sa mamaiva lokān avāpnoti ||
yasya śoṇita-saṅghātā bherī-maṇḍūka-kacchapā nadī yodhasya saṅgrāme, tad asyāvabhṛthaṁ smṛtam |
Ambarīṣa nói: “Kẻ nào vì chiến thắng mà đứng vững trong trận mạc, lao thẳng vào giữa quân địch mà chẳng trông cậy bất cứ chỗ dựa nào khác—người ấy đạt đến những cõi như ta. Và đối với chiến binh mà trong ‘lễ tế của chiến trận’ có một dòng sông máu tuôn chảy—nơi trống trận như ếch và rùa—việc bước vào dòng nước kinh hoàng ấy được xem như avabhṛtha, cuộc tắm thanh tẩy kết thúc một lễ tế. Bởi vậy, lòng can đảm bền bỉ và ý chí tự lực trong cuộc chiến phù hợp dharma được ca ngợi như một hành vi tế tự mang lại quả báo tinh thần.”
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse frames steadfast, self-reliant valor in battle—entering the enemy host without depending on external aid—as a dharmic act that yields exalted posthumous realms. It also interprets the horrors of combat through sacrificial symbolism, suggesting that for a righteous warrior the ordeal functions like the purificatory completion (avabhṛtha) of a sacrifice.
Ambarīṣa is speaking within Śānti Parva’s ethical discourse, praising the warrior who stands firm for victory and describing battle through a vivid metaphor: a river of blood with war-drums likened to frogs and tortoises. This imagery recasts the battlefield as a ritual arena, linking martial duty to sacrificial merit.