Shloka 266
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
उदगाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभि्न॑प । राजन! वाणीद्वारा ललकारने और महावतोंके अंकुशोंकी मार खानेपर हाथी जो चिग्घाड़ते हैं
udagātā tatra saṅgrāme trisāmā dundubhir nṛpa | rājan vāṇīdvārā lalakāraṇe ca mahāvatānām aṅkuśa-māra-khinnā gajānāṁ cicchāḍa-śabdaḥ kolāhala-karatala-dhvani-sahitaḥ sa yajñe vaṣaṭkāraḥ | nareśvara saṅgrāme yasyā dundubheḥ gambhīrā dhvaniḥ sa eva sāmavedasya trīṇi mantrāṇi paṭhan udagātā ||
Ambarīṣa nói: “Tâu đại vương, trong trận chiến ấy, chính trống trận là Udgātṛ, kẻ xướng tụng ba bài Sāman. Những tiếng thét vang qua miệng, tiếng voi rống khi bị quản tượng quất móc sắt, hòa cùng náo động và tiếng vỗ tay ầm ầm—tất cả trở thành tiếng vaṣaṭ trong lễ tế ấy. Và, hỡi chúa tể loài người, âm vang trầm hùng của trống trận chẳng gì khác hơn Udgātṛ đang tụng ba câu Sāman.”
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse reimagines the battlefield through the grammar of Vedic sacrifice: the drum becomes the Udgātṛ, and the cries and elephant-trumpeting become the vaṣaṭ-call. It highlights how kings and warriors interpret action through dharma and ritual categories, stressing the moral weight and solemnity of war.
Ambarīṣa addresses a king and describes the sounds of battle—shouts, clamor, clapping, elephant cries, and the deep drumbeat—mapping each onto elements of a yajña, especially the Udgātṛ’s Sāman chanting and the vaṣaṭ exclamation.