Shloka 216
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
सास्य पूर्णाहुतिहोंमे समृद्धा सर्वकामधुक् । वीरोंके शरीरसे संग्रामभूमिमें बड़े वेगसे जो रक्तकी धारा बहती है, वही उस युद्धयज्ञके होममें समस्त कामनाओं को पूर्ण करनेवाली समृद्धिशालिनी पूर्णाहुति है
sāsya pūrṇāhutir home samṛddhā sarvakāmadhuk | vīrāṇāṁ śarīrāt saṅgrāmabhūmau mahāvegāt yo raktadhārā pravahati, saiva tasya yuddhayajñasya home samastakāmanāpūraṇī samṛddhiśālinī pūrṇāhutiḥ |
Ambarīṣa tuyên bố rằng: trong ngọn lửa tế tự của “cuộc chiến như một yajña”, lễ hiến cuối cùng chân thực, dồi dào và “ban trọn mọi ước nguyện” chính là dòng máu cuồn cuộn tuôn nhanh từ thân thể các dũng sĩ trên chiến địa. Chính sự tuôn đổ ấy trở thành lễ vật kết thúc nghi lễ—một lễ vật “đáp ứng mọi mong cầu”—phơi bày một nhãn quan đạo đức khắc nghiệt, nơi cái chết trận mạc được nghi lễ hóa và cái giá của bạo lực được diễn giải bằng biểu tượng tế tự.
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse presents a severe sacrificial metaphor: war is treated as a yajña, and the ‘final oblation’ is the blood shed by heroes. Ethically, it illustrates how martial ideology can sacralize violence—portraying battlefield death as ritually meaningful and ‘fruit-bearing’—while also inviting reflection on the moral tension between dharma-based duty and the human cost of war.
Speaking in Śānti Parva, Ambarīṣa describes the battlefield in ritual terms. He identifies the swift streams of blood from fallen or wounded warriors as the abundant pūrṇāhuti offered into the homa of a ‘war-sacrifice’, thereby interpreting the events of combat through the language and imagery of Vedic sacrifice.