Shloka 35
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
प्राकारं भृत्यभरणं व्ययं संग्रामतो भयम् । योगक्षेमं च सम्प्रेक्ष्य गोमिन: कारयेत् करम्,नगरकी रक्षाके लिये चहारदिवारी बनवानी है, सेवकों और सैनिकोंका भरण-पोषण करना है, अन्य आवश्यक व्यय करने हैं, युद्धके भयको टालना है तथा सबके योग-क्षेमकी चिन्ता करनी है, इन सब बातोंकी आवश्यकता दिखाकर राजा धनवान वैश्योंसे कर वसूल करे
prākāraṃ bhṛtyabharaṇaṃ vyayaṃ saṅgrāmato bhayam | yogakṣemaṃ ca samprekṣya gomināḥ kārayet karam ||
Bhīṣma nói: “Sau khi xét kỹ nhu cầu xây thành lũy, nuôi dưỡng quan thuộc và binh sĩ, đáp ứng các khoản chi tiêu cần thiết khác, ngăn tránh hiểm họa do chiến tranh, và bảo đảm yoga-kṣema—phúc lợi cùng an toàn—cho mọi người, nhà vua nên thu thuế từ những Vaiśya giàu có, sở hữu gia súc và tài nguyên. Ý nghĩa đạo lý là: việc đánh thuế là chính đáng khi được minh bạch gắn với bảo hộ công cộng, quản trị và lợi ích chung.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Taxation is ethically warranted when the king levies it with clear regard to public needs—defense, administration, necessary expenses, and the welfare-security (yoga-kṣema) of the people—rather than for personal indulgence.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king on practical governance: after assessing expenses like fortifications, maintenance of staff and troops, and protection from war-related threats, the king should collect taxes from prosperous Vaiśyas (notably those with cattle/wealth) to fund these responsibilities.