Shloka 16
Rājapurohita-lakṣaṇa and Purūravas–Vāyu Saṃvāda
Varṇa, Sovereignty, and Abhaya-dāna
श्रेयो नयति राजान ब्रुवंश्चित्रां सरस्वतीम् । राजा चरति यद् धर्म ब्राह्मणेन निदर्शितम्,तथा जो सर्वतोभावसे परिपूर्ण अपनी बुद्धिके द्वारा राजाको सन्मार्गपर ले जा सके; क्योंकि जो ब्राह्मण उत्तम कुलमें उत्पन्न, विशुद्ध बुद्धिसे युक्त और विनयशील होता है, वह विचित्र वाणी बोलकर राजाको कल्याणके पथपर ले जाता है। जो ब्राह्मणका बताया हुआ धर्म है, उसीको राजा आचरणमें लाता है
aila uvāca | śreyo nayati rājānaṁ bruvaṁś citrāṁ sarasvatīm | rājā carati yad dharmaṁ brāhmaṇena nidarśitam |
Aila nói: “Một Bà-la-môn, với lời lẽ kỳ diệu và sức thuyết phục, dẫn dắt nhà vua đến điều thực sự lợi ích. Rồi nhà vua đem vào thực hành chính dharma mà Bà-la-môn đã chỉ rõ và nêu làm khuôn mẫu.”
ऐल उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that a king’s righteous conduct is shaped by learned Brahmin guidance: eloquent, insightful counsel leads the ruler toward śreyas (true welfare), and the king should enact the dharma thus indicated.
Aila is describing the ideal relationship between spiritual-intellectual authority and political power: the Brahmin articulates and exemplifies dharma through persuasive speech, and the king adopts that dharma in his governance and personal conduct.