Shloka 44
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
भवितव्यं सदा राज्ञा गर्भिणीसहधर्मिणा । कारणं च महाराज शृणु येनेदमिष्यते,महाराज! राजाका प्रजाके साथ गर्भिणी स्त्रीका-सा बर्ताव होना चाहिये। किस कारणसे ऐसा होना उचित है, यह बताता हूँ, सुनो
bhavitavyaṃ sadā rājñā garbhiṇī-sahadharmiṇā | kāraṇaṃ ca mahārāja śṛṇu yenedaṃ iṣyate ||
Bhishma nói: “Muôn tâu Đại vương, bậc trị vì phải luôn đối đãi với thần dân như đối với người vợ đang mang thai—che chở, dịu dàng và không phút nào quên lợi ích của họ. Nay xin Đại vương lắng nghe nguyên do khiến đạo lý ấy được xem là chính đáng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma is to protect and nurture the people with the same careful, gentle vigilance one shows toward a pregnant spouse—avoiding harm, anticipating needs, and prioritizing long-term welfare.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma addresses the king (Yudhiṣṭhira) and introduces an analogy: the ruler must relate to the subjects with protective care; he then promises to explain the rationale for why this standard is considered proper.