Shloka 39
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
क्षममाण्ं नृपं नित्यं नीच: परिभवेज्जन: । हस्तियन्ता गजस्यैव शिर एवारुरुक्षति,“नीच मनुष्य क्षमाशील राजाका सदा उसी प्रकार तिरस्कार करते रहते हैं, जैसे हाथीका महावत उसके सिरपर ही चढ़े रहना चाहता है”
kṣamamāṇaṃ nṛpaṃ nityaṃ nīcaḥ paribhavej janaḥ | hastiyantā gajasyaiva śira evārurukṣati ||
Bhīṣma nói: “Khi một vị vua cứ luôn nhẫn nhịn, kẻ tiểu nhân sẽ hết lần này đến lần khác khinh nhờn và lấn lướt. Như người quản tượng khi điều khiển voi cứ tìm cách trèo lên ngồi trên đầu nó, kẻ lòng dạ thấp hèn cũng cứ leo lên đầu vị quân vương nhẫn nhục như thế.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma warns that unchecked forbearance in a ruler can invite contempt from the ignoble; patience must be balanced with timely discipline so that authority and dharma are not undermined.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king (Yudhiṣṭhira) using a vivid simile: low people keep pressing upon a constantly tolerant ruler, like a mahout repeatedly climbing onto an elephant’s head.