Shloka 38
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
बेटा! तुम्हें सदा और सब ओर क्षमाशील ही नहीं बने रहना चाहिये; क्योंकि क्षमाशील हाथीके समान कोमल स्वभाववाला राजा दूसरोंको भयभीत न कर सकनेके कारण अधर्मके प्रसारमें ही सहायक होता है ।।
bāla! tvaṃ sadā sarvataḥ kṣamāśīlo naiva bhavitum arhasi; yataḥ kṣamāśīlaḥ hastīva komala-svabhāvo rājā anyān bhīṣayituṃ aśakyaḥ san adharmasya prasāre eva sahāyakaḥ bhavati. bārhaspatye ca śāstre ca śloko nigaditaḥ purā; asminn arthe mahārāja tan me nigadataḥ śṛṇu.
Bhīṣma nói: “Con trai ta, con không nên lúc nào và ở mọi nơi cũng chỉ giữ lòng khoan dung. Bởi một vị vua vốn hiền hòa—như con voi nhẫn nhịn—không thể khiến kẻ làm điều phi nghĩa biết sợ; và vì không thể kiềm chế người khác, rốt cuộc lại thành kẻ tiếp tay cho sự lan tràn của bất nghĩa. Quả vậy, chính về điểm này, trong luận thư Bārhaspatya có tụng một bài kệ cổ. Hỡi đại vương, hãy nghe ta đọc lại.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Forgiveness is a virtue, but a ruler must not practice it indiscriminately; excessive forbearance can embolden wrongdoing and thereby assist the spread of adharma. Effective kingship requires the capacity to deter and restrain.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma addresses Yudhiṣṭhira and warns him against constant, universal forgiveness. He then introduces an old supporting verse from the Bārhaspatya tradition to reinforce the point.