Shloka 76
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
राजसी तामसी चैव व्यामिश्रे प्रकृती स्मृते । तदात्मकं हि पुरुषं जायमानं विशाम्पते
rājasī tāmasī caiva vyāmiśre prakṛtī smṛte | tadātmakaṃ hi puruṣaṃ jāyamānaṃ viśāmpate ||
Vaiśampāyana nói: Các bản tính (guṇa) được ghi nhớ là ba—rajas, tamas, và sự pha trộn của chúng. Và một con người, hỡi bậc chúa tể của muôn dân, khi sinh ra mang dấu ấn chính của bản tính ấy, được nó nắn đúc trong khí chất và hành vi.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Human conduct and temperament are explained through innate dispositions (prakṛti) characterized by the guṇas—rajas, tamas, and mixed forms. A person is said to be born with a nature that conditions tendencies, choices, and ethical struggles, implying that moral cultivation involves recognizing and refining these qualities.
Vaiśampāyana continues a didactic exposition in the Śānti Parva, describing classifications of human nature. He addresses a king (viśāmpati), explaining that people are born with rājasa, tāmasa, or mixed dispositions, setting up guidance on how such natures influence behavior and how they may be understood in the pursuit of dharma.