Shloka 95
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
अयं हि नित्य: परमो महर्षि- महाविभूतिर्गुणवर्जिताख्य: । गुणैश्व संयोगमुपैति शीघ्र कालो यथर्तावृतुसम्प्रयुक्त:
ayaṁ hi nityaḥ paramo maharṣiḥ mahāvibhūtir guṇavarjitākhyaḥ | guṇaiś ca saṁyogam upaiti śīghraṁ kālo yathartāv ṛtusamprayuktaḥ ||
Vaiśaṃpāyana nói: “Ngài là vĩnh cửu—bậc đại hiền tối thượng—uy linh rộng lớn, và được nói là vượt ngoài các guṇa. Thế nhưng Ngài mau chóng kết hợp với các guṇa, như Thời gian vốn không có phẩm tính, nhưng đến kỳ lại gắn với phẩm tính của các mùa. Cũng vậy, Nārāyaṇa tuy hằng siêu việt, vẫn tiếp nhận những trạng thái thuộc guṇa vào những lúc thích hợp để điều hòa thế gian.”
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme (Nārāyaṇa) is intrinsically beyond the guṇas, yet can voluntarily associate with them for cosmic governance—like Time, which is itself quality-less but appears qualified through seasonal conditions. This preserves both transcendence (nirguṇatva) and purposeful immanence (līlā/administration of the world).
Vaiśaṃpāyana is explaining a doctrinal point in Śānti Parva: the nature of the Supreme as eternally transcendent, while still capable of manifesting within the world by taking up guṇic modes when required, illustrated through the analogy of Time’s relation to the seasons.