Shloka 16
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
अव्यक्ते पुरुष याते पुंसि सर्वगतेडपि च । तम एवाभवत् सर्व न प्राज्ायत किंचन
avyakte puruṣa yāte puṁsi sarvagate ’pi ca | tam evābhavat sarvaṁ na prājāyata kiṁcana, nṛpaśreṣṭha |
Vaiśaṃpāyana nói: “Khi cái hiển lộ đã hòa vào Vô Hiển, và ngôi vị ‘người’ (puruṣa) cũng hòa vào Thực Tại bao trùm khắp, thì mọi sự chỉ còn là ‘Đó’ mà thôi; tuyệt nhiên không có gì sinh khởi. Hỡi bậc vương giả tối thượng, nay hãy nghe về cuộc đại tiêu vong rốt ráo của năm đại: thuở xưa, đất này tan vào nước của đại dương duy nhất; nước tan vào lửa; lửa tan vào gió; gió tan vào hư không; hư không tan vào tâm; tâm tan vào mahat; mahat tan vào Prakṛti vô hiển; cái vô hiển tan vào Đấng Chủ Tể gắn với māyā; và điều ấy tan vào Đại Ngã Tối Thượng bao trùm khắp—khi ấy, khắp nơi chỉ còn bóng tối, không thể nhận biết gì khác.”
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
All manifested categories—elements, mind, and cosmic principles—are ultimately reabsorbed step by step into subtler causes, culminating in the all-pervading Supreme Self; in that final state, differentiation ceases and nothing new is produced.
Vaiśaṃpāyana explains to the king the ‘ultimate dissolution’ (ātyantika pralaya) of the five elements and associated principles, describing a graded merging from earth into water and onward through subtler levels until only the Supreme Reality remains, with darkness symbolizing the absence of perceivable distinctions.