Shloka 17
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
तमसो ब्रह्म सम्भूतं तमोमूलामृतात्मकम् । तद्विश्चभावसंज्ञान्तं पौरुषी तनुमाश्रितम्
tamasaḥ brahma sambhūtaṃ tamomūlāmṛtātmakam | tadviśvabhāvasaṃjñāntaṃ pauruṣīṃ tanum āśritam ||
Vaiśampāyana nói: Từ bóng tối (tamas), Brahman được nói là đã hiển lộ—lấy nguyên lý của bóng tối làm gốc, và mang bản tính của tinh túy bất tử (amṛta). Chính Thực Tại ấy, được biết như nền tảng của mọi trạng thái trong vũ trụ, an trụ bằng cách nương tựa nơi thân của Đại Nhân vũ trụ (hình tướng phổ quát).
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a cosmological-metaphysical account: the supreme principle (Brahman) is described in relation to tamas (the obscuring, undifferentiated principle) and amṛta (the deathless essence). It suggests that the ground of reality, while transcendent, is also the basis of universal manifestation and is spoken of as abiding in the cosmic form (Puruṣa), linking ultimate reality with the manifested universe.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Vaiśampāyana continues an exposition on first principles—how the universe is accounted for in terms of fundamental categories (tamas, amṛta, Brahman/Puruṣa). The focus is not on external action but on explaining the metaphysical basis of creation and the relation between the unmanifest and the manifest.