Shloka 61
Nāga-āyatana-darśana-pratīkṣā — The Brāhmaṇa’s Request and Waiting on the Gomatī
वहाँकी भूमिपर एक ऊँची वेदी बनी है, जिसकी ऊँचाई आठ अंगुलियोंकी लंबाईके बराबर है। उसपर आखरूढ़ हो वे विश्वकर्ता परमात्मा दोनों भुजाएँ ऊपर उठाये और उत्तरकी ओर मुँह किये एक पैरसे खड़े हैं ।।
tatra bhūmau ekā uccā vedī kṛtā, yasyā uccatā aṣṭāṅgula-pramāṇā। tasyām āruhya sa viśvakartā paramātmā ubhe bhujau ūrdhvaṃ kṛtvā uttarābhimukhaḥ ekapādena tiṣṭhati॥ sājñāvartayan vedān tapas tepe suduścaram। yad brahmā ṛṣayaś caiva svayaṃ paśupatiś ca yat॥ vedān aṅgaiḥ saha samagrān āvartayan saḥ atiduṣkara-tapasi saṃyuktaḥ। brahmā, svayaṃ mahādevaḥ, sarve ṛṣayaḥ, śeṣaḥ, śreṣṭhā devāś ca daityāś ca dānavā rākṣasā nāgā garuḍā gandharvāḥ siddhāś ca rājarṣayaś ca—ye nityaṃ vidhivat havyaṃ kavyaṃ ca samarpayanti, tat sarvaṃ tasya bhagavataḥ caraṇeṣu upatiṣṭhati।
Nārada nói: “Trên mặt đất ấy có một bàn thờ cao, cao đúng tám bề rộng ngón tay. Đấng Tối Thượng—Đấng Tạo tác vũ trụ—bước lên đó, đứng bằng một chân, hai tay giơ cao, mặt hướng về phương bắc. Ngài tụng đọc trọn bộ Veda theo đúng thứ tự, cùng các bộ phận phụ trợ, và hành trì khổ hạnh cực kỳ khó làm—một khổ hạnh mà ngay cả Brahmā, các bậc ṛṣi và Paśupati (Śiva) cũng thực hành. Khi Ngài lặp tụng toàn thể Veda với mọi chi phần, Ngài chìm sâu trong tapas nghiêm khắc. Mọi lễ vật—havya dâng chư thiên và kavya dâng tổ tiên—được cúng theo nghi thức bởi Brahmā, bởi Mahādeva, bởi hết thảy ṛṣi, bởi Śeṣa, và bởi những bậc tối thắng trong hàng thần, asura, dānava, rākṣasa, nāga, Garuḍa, gandharva, siddha và các bậc vương hiền—tất cả đều quy tụ nơi chân Ngài.”
नारद उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the supremacy of the Lord as the ultimate recipient and ground of all sacrifice and merit: even the highest beings (Brahmā, Śiva, sages, gods and other orders) offer worship according to dharma, and all offerings ultimately reach the Lord’s feet. It also presents tapas and Vedic discipline as paradigms of spiritual authority and cosmic order.
Nārada describes a sacred scene: a raised altar on which the Supreme Lord stands on one foot, arms lifted, facing north, engaged in severe austerity while reciting the complete Vedas with their auxiliaries. The narrative then broadens to show that offerings made by many classes of beings—divine, semi-divine, and royal seers—are all gathered at that Lord’s feet.