Shloka 48
Nārāyaṇasya Guhya-nāmāni Niruktāni (Etymologies of Nārāyaṇa’s Secret Epithets) / नारायणस्य गुह्यनामानि निरुक्तानि
य इदं वेद तत्त्वेन स वेद प्रभवाप्ययौ । इन सब तत्त्वोंसे जो संयुक्त है, उसे पुरुष कहते हैं। जो पुरुष धर्म, अर्थ, काम, सुख- दुःख और जीवन-मरणके तत्त्वको ठीक-ठीक समझता है, वही उत्पत्ति और प्रलयके तत्त्वको भी यथार्थरूपसे जानता है ।।
ya idaṃ veda tattvena sa veda prabhavāpyayau |
Nārada nói: “Ai thật sự biết thực tại này (tattva) thì cũng biết các nguyên lý của sinh khởi và hoại diệt. Kẻ được hòa nhập với những thực tại căn bản ấy được gọi là Puruṣa. Người nào hiểu đúng đắn các chân lý về dharma, artha, kāma, lạc và khổ, sinh và tử, thì cũng hiểu—đúng như chúng là—các chân lý về phát sinh và tiêu vong. Hơn nữa, mọi điều cần biết về tri thức phải được học qua dòng truyền thừa chân chính. Điều gì được các giác quan nắm bắt thì gọi là Hiển (vyakta); điều gì vượt ngoài tầm giác quan và được biết nhờ suy luận thì gọi là Vô hiển (avyakta).”
नारद उवाच
Educational Q&A
True knowledge of tattva (reality) includes understanding both prabhava (origination) and apyaya (dissolution). The verse also frames a basic epistemology: what the senses directly grasp is vyakta (manifest), while what is beyond the senses and known through inference is avyakta (unmanifest). It further emphasizes that such knowledge is properly learned through paramparā (a reliable lineage of instruction).
In Śānti Parva’s didactic setting, Nārada is instructing about fundamental categories of reality and knowledge—linking ethical-human aims (dharma, artha, kāma) and existential experiences (pleasure/pain, life/death) to a deeper metaphysical understanding of cosmic arising and dissolution, and clarifying how manifest and unmanifest objects are known.