Shloka 47
Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
परीक्षेत तथा शिष्यानीक्षेत् कुलगुणादिभि: । “जैसे आगमें तपाने, काटने और कसौटीपर कसनेसे शुद्ध सोनेकी परख की जाती है, उसी प्रकार कुल और गुण आदिके द्वारा शिष्योंकी परीक्षा करनी चाहिये ।।
parīkṣeta tathā śiṣyān īkṣet kula-guṇādibhiḥ | yathāgnau tāpanāc chedanāt kaṣāyāṃ ca suvarṇasya śuddhiḥ parīkṣyate tathā kula-guṇādibhiḥ śiṣyāḥ parīkṣaṇīyāḥ | na niyojyāś ca vaḥ śiṣyā aniyoge mahābhaye |
Bhīṣma nói: “Hãy khảo xét học trò thật kỹ, cân nhắc theo dòng tộc, hạnh kiểm và các đức tính khác. Như vàng ròng được thử bằng nung lửa, cắt và chà trên đá thử vàng, cũng vậy, học trò phải được thử qua gia thế, nết hạnh và phẩm chất. Và các ngươi chớ sai đệ tử vào việc bất chính hay những việc mang hiểm nguy lớn. Lời dạy kết quả tùy theo trí tuệ và công phu của mỗi người; vì thế hãy dẫn dắt họ để vượt qua những cơn nguy khốn và hướng đến điều lợi lạc.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A teacher must carefully assess a student’s character and suitability—like assaying gold—and must not involve students in improper or dangerously harmful undertakings; learning succeeds according to aptitude and effort, so guidance should aim at the student’s welfare.
In Bhishma’s instruction discourse in the Shanti Parva, he lays down ethical norms for pedagogy: how to evaluate disciples and what kinds of actions a teacher should never demand of them.