Shloka 93
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
नरेन्द्र! अत: सब ओरसे ज्ञान प्राप्त करनेका ही प्रयत्न करना चाहिये। यह तो मैं तुमसे बता ही चुका हूँ कि सभी वर्णोके लोग अपने-अपने आश्रममें रहते हुए ही ज्ञान प्राप्त कर सकते हैं; अतः जो ब्राह्मण ज्ञानमें स्थित है अथवा जो दूसरे वर्णका मनुष्य भी ज्ञाननिष्ठ है
narendra! ataḥ sarva-ore jñāna-prāptiṃ kartum eva prayatnaḥ kartavyaḥ. etat tu mayā tubhyaṃ pūrvam eva kathitam—sarve varṇāḥ sva-svāśrame sthitvā jñānaṃ prāptuṃ śaknuvanti; ataḥ yaḥ brāhmaṇaḥ jñāne sthitaḥ, athavā yaḥ anyavarṇīyaḥ api jñāna-niṣṭhaḥ, tasya nityaṃ mokṣa-prāptiḥ proktā. yat te pṛṣṭaṃ tan mayā copadiṣṭaṃ yāthātathyaṃ; tad viśoko bhavasva. rājan, gacchasva etad-arthasya pāraṃ; samyak proktaṃ; svasti te tv astu nityam.
Hỡi bậc chúa của người đời! Vì thế hãy gắng sức tìm cầu chân tri từ mọi phía. Ta đã nói với ngươi rằng người thuộc mọi giai tầng đều có thể đạt tri thức khi vẫn an trú trong nếp sống (āśrama) của mình; do đó, ai vững lập trong tri thức—dù là Bà-la-môn hay người thuộc giai tầng khác mà kiên định trong minh triết—đều được tuyên rằng giải thoát thường hằng. Điều ngươi hỏi, ta đã chỉ dạy đúng theo thực tại; vậy hãy trở nên không còn sầu khổ. Tâu đại vương, hãy đi và đến bờ bên kia của chân lý này. Ta đã giảng giải trọn vẹn. Hãy đi—nguyện phúc lành bền lâu luôn thuộc về ngươi.
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
Liberating knowledge (jñāna) is the decisive means to mokṣa, and it is accessible to people of all varṇas when they live rightly within their own āśrama; steadfastness in knowledge, not mere social identity, is what is praised as leading to enduring liberation.
Yājñavalkya concludes his instruction to the king: he affirms that he has answered the king’s question truthfully, urges him to become free from grief, and sends him forth with a blessing to internalize the teaching and reach the ‘far shore’ of its meaning.