Shloka 75
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषो5प्यनुबुध्यते । स स्नेहात् सहवासाच्च साभिमानाच्च नित्यश:
yathaiva budhyate matsyas tathaivo 'py anubudhyate | sa snehāt sahavāsāc ca sābhimānāc ca nityaśaḥ ||
Yājñavalkya nói: “Như con cá, tuy sống trong nước, vẫn nhận biết nước là khác với mình; cũng vậy, bản ngã mang thân này, tuy trú trong thân do prakṛti tạo thành, vẫn có thể phân biệt mình khác với tự nhiên vật chất. Nhưng vì sự chấp trước thường hằng, vì thói quen đồng cư, và vì cái ‘ta’ cùng ‘của ta’, nó không nhận ra sự hợp nhất với Đấng Tối Thượng; rồi nó chìm trong biển cả của Thời gian. Còn khi được bao bọc bởi trí tuệ bình đẳng và nhận ra mình đồng nhất với Đấng Tối Thượng, nó được cứu khỏi biển Thời gian ấy.”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Even when the self can intellectually discern that it is distinct from the body and material nature, it remains bound if it clings through attachment (sneha), habitual identification (sahavāsa), and egoic possessiveness (abhimāna). Liberation comes through even-minded insight that recognizes the self’s true relation—ultimately unity—with the Supreme, thereby crossing beyond the destructive flow of Time.
In Śānti Parva’s instruction on liberation and right understanding, Yājñavalkya uses a simple analogy—fish and water—to explain how the embodied self can know it is not the body, yet still remain trapped due to attachment and ego. The teaching contrasts bondage (sinking in the ‘ocean of Time’) with release through equanimous wisdom.