Shloka 53
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अतपास्तप आत्मानमगतिग्गतिमात्मन: । अभवो भवमात्मानमभयो भयमात्मन:
atapās tapa ātmānam agatiṁ gatim ātmanaḥ | abhavo bhavam ātmānam abhayo bhayam ātmanaḥ ||
Vasiṣṭha nói: “Tuy không hề tu khổ hạnh (tapas), nó vẫn tưởng mình là kẻ khổ hạnh; tuy thật ra chẳng đi đâu, vẫn ngỡ mình là lữ khách. Tuy lìa mọi sự trở thành thế tục (bhava), nó vẫn cho mình bị ràng buộc vào thế gian; tuy vô úy, nó vẫn tin mình đang sợ hãi. Lời dạy này chỉ rõ sức mạnh của tâm trong việc nhận lầm tự ngã—phóng chiếu những phẩm tính không thuộc về nó—rồi từ đó tạo ra trói buộc và khổ đau không cần thiết bởi những quan niệm sai lạc về bản thân.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that bondage often arises from misidentification: the mind attributes to the Self qualities it does not possess (austerity/non-austerity, motion/non-motion, worldly becoming/non-becoming, fearlessness/fear). Ethical clarity and liberation begin by seeing through these false self-notions.
Vasiṣṭha is instructing his listener in a reflective, renunciatory discourse typical of the Śānti Parva: he diagnoses the inner error by which a person superimposes contradictory states upon the Self, thereby sustaining confusion and suffering.