Shloka 52
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अमृत्युर्मुत्युमात्मानमचरश्नचरमात्मन: । अक्षेत्र: क्षेत्रमात्मानमसर्ग: सर्गमात्मन:
amṛtyur mṛtyum ātmānam acaraś caram ātmanaḥ | akṣetraḥ kṣetram ātmānam asargaḥ sargam ātmanaḥ ||
Vasiṣṭha nói: “Tuy thật ra người ấy vượt khỏi cái chết, vẫn tưởng mình bị cái chết chi phối. Tuy bất động, lại cho mình là kẻ chuyển động. Tuy khác với ‘cánh đồng’ (kṣetra: thân và các điều kiện của thân), lại đồng nhất mình với cánh đồng ấy. Tuy không liên hệ gì với tạo hóa, lại xem tạo hóa chính là mình. Do ngộ nhận như vậy, tự ngã bị lầm thành điều nó chỉ soi chiếu; và trói buộc sinh ra từ sự đồng nhất sai lạc chứ không từ thực tại.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that bondage arises from misidentification: the deathless, unmoving Self is mistakenly taken to be the mortal, moving body-mind and the world of creation. Recognizing the Self as distinct from kṣetra (the field of experience) dissolves fear of death and the sense of limitation.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vasiṣṭha explains to his listener that the true Self is untouched by death, motion, embodiment, and creation; the apparent suffering of the individual comes from taking these non-self attributes to be ‘I’.