Shloka 51
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अलिड़्ो लिड्रमात्मानमकाल: कालमात्मन: | असत्त्वं सत्त्वमात्मानमतत्त्वं तत््वमात्मन:
aliḍo liḍram ātmānam akālaḥ kālam ātmanaḥ | asattvaṃ sattvam ātmānam atattvaṃ tattvam ātmanaḥ ||
Vasiṣṭha nói: “Tuy thật ra tự ngã không mang dấu ấn của thân vi tế (liṅga-śarīra), nó vẫn tưởng mình bị thân ấy đánh dấu. Tuy vượt ngoài thời gian, nó lại cho mình bị trói buộc bởi thời gian và cái chết. Tuy ở ngoài các guṇa, nó vẫn ngỡ mình được cấu thành bởi sattva; và tuy không có các đại chủng cùng những nguyên lý khác, nó vẫn lầm mình là một ‘tattva’ giữa các tattva. Do sự ngộ nhận ấy, tự ngã thanh tịnh bị xem là điều nó không phải.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that bondage is a cognitive error: the timeless, attributeless Self is falsely identified with the subtle body, time/death, the guṇas (like sattva), and the material principles (tattvas). Liberation follows from correcting this misidentification through discernment.
In Śānti Parva’s mokṣa-oriented instruction, Vasiṣṭha is explaining to his listener how the Self is misconstrued as embodied and perishable. He lists common superimpositions—subtle body, mortality, guṇas, and elements—to show the mechanism of delusion and the need for discriminative knowledge.