Shloka 38
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
अन्योन्यभक्षणं दृष्टवा भूतानामपि चाशुभम् | बाल्ये मोहं च विज्ञाय क्षयं देहस्य चाशुभम्
anyonya-bhakṣaṇaṁ dṛṣṭvā bhūtānām api cāśubham | bālye mohaṁ ca vijñāya kṣayaṁ dehasya cāśubham ||
Bhīṣma nói: “Thấy cả các loài hữu tình còn sa vào điều bất tường là ăn nuốt lẫn nhau, hãy suy ngẫm xem điều ấy thảm khốc biết bao. Cũng hãy biết rằng khi còn thơ ấu, tâm trí bị màn vô minh che phủ; và khi tuổi già đến, thân thể gặp sự suy tàn và hoại diệt chẳng lành.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights the inherent suffering and moral ugliness of samsaric life: beings harm and consume one another; the mind is deluded in youth; and the body inevitably decays in old age. The point is to cultivate clear discernment (viveka) and dispassion toward transient pleasures, turning the intellect toward liberation.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and the path beyond sorrow. Here he uses stark observations about nature and human life—predation, childhood delusion, and bodily decline—to press the listener toward sober reflection and renunciatory wisdom.