Shloka 39
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
रागे मोहे च सम्प्राप्ते क्वचित् सत्त्वं समाश्रितम् सहस्रेषु नर: वश्रिन्मोक्षबुद्धि समाश्रित:
rāge mohe ca samprāpte kvacit sattvaṃ samāśritam | sahasreṣu naraḥ kaścin mokṣa-buddhiṃ samāśritaḥ ||
Bhīṣma nói: Khi tham ái và mê muội khởi lên, hiếm hoi lắm mới có người nương tựa nơi sự trong sáng và thiện lành (sattva). Trong hàng ngàn người, chỉ một bậc xuất chúng mới ôm giữ trí hiểu hướng về giải thoát. Thấy các loài trong vòng luân hồi ăn nuốt lẫn nhau, thấy tuổi thơ bị ái chấp che phủ còn tuổi già đem đến sự tan rã ominous của thân xác, người ta nên suy niệm: từ tham ái và mê muội sinh ra vô số lỗi lầm; biết vậy, bậc trí tìm con đường vượt khỏi trói buộc.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Passion (rāga) and delusion (moha) generate many faults and keep beings bound in saṃsāra; therefore one should cultivate sattva (clarity) and develop mokṣa-buddhi—an intellect aimed at liberation. Such liberative discernment is rare, found only in exceptional individuals among many.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma addresses Yudhishthira with reflective counsel: observing the harshness of worldly life and the inevitability of aging and bodily decay, he emphasizes how few people rise above attachment and delusion to pursue liberation.