Shloka 24
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
ज्ञात्वा सत्त्वगुणं देहं वृतं षोडशभिग्गुणै: । स्वभावं चेतनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिते
jñātvā sattvaguṇaṃ dehaṃ vṛtaṃ ṣoḍaśabhir guṇaiḥ | svabhāvaṃ cetanāṃ caiva jñātvā dehasamāśrite
Bhīṣma nói: “Khi đã hiểu thân này mang đặc tính của sattva và bị bao phủ bởi mười sáu thành phần; lại nhận rõ cả khuynh hướng bẩm sinh (svabhāva) lẫn ý thức (cetanā) đều trú trong và nương vào thân—thì hãy tiến bước với chánh tri về tự ngã và về hạnh nghiệp.” Lời dạy hướng đến sự minh bạch đạo đức: biết điều gì trong ta là bị điều kiện (các thành phần của thân và các khuynh hướng), và biết ánh sáng của nhận biết, để làm bổn phận mà không lẫn tự ngã với thân xác.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Discernment: understand the body as a compound of constituents and guṇas, recognize innate tendencies (svabhāva), and distinguish these from consciousness (cetanā). This clarity supports ethical action (dharma) without mistaking bodily conditioning for the true self.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues his philosophical guidance to Yudhiṣṭhira, explaining how knowledge of the body’s constitution and the presence of consciousness within embodied life leads to right understanding and steadiness in conduct.