Shloka 14
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
सत्त्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा । तमश्नाष्टगुणं ज्ञात्वा बुद्धिं सप्तगुणां तथा
sattvaṁ daśaguṇaṁ jñātvā rajo navaguṇaṁ tathā | tamaś cāṣṭaguṇaṁ jñātvā buddhiṁ saptaguṇāṁ tathā ||
Bhīṣma nói: “Khi đã hiểu rằng sattva được đặc trưng bởi mười phẩm tính, rajas bởi chín, tamas bởi tám, và trí tuệ (buddhi) bởi bảy, người có năng lực phân định sẽ đạt tri kiến theo từng bậc về các thành tố của kinh nghiệm. Nhờ phân biệt các guṇa và nội cụ như vậy, người ấy có thể xét đoán ưu khuyết của các đối tượng giác quan và những chuyển động của dục vọng, rồi tiến bước trên con đường vượt khỏi khổ đau thế gian để hướng đến giải thoát.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches discriminative knowledge (viveka) of the guṇas—sattva, rajas, tamas—and of buddhi. By understanding their graded qualities, one can diagnose the roots of desire, suffering, and confusion, and orient practice toward clarity and liberation.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhishma continues his philosophical teaching to Yudhiṣṭhira, presenting a structured analysis of the guṇas and the inner faculties as part of a Sāṅkhya–Yoga framework aimed at peace, self-mastery, and mokṣa.