Shloka 102
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
अनादिमध्यनिधन निर्दद्ध कर्त शाश्वतम् कूटस्थं चैव नित्यं च यद् वदन्ति मनीषिण:
anādimadhyanidhanaṃ nirdvandvaṃ kartṛ śāśvatam | kūṭasthaṃ caiva nityaṃ ca yad vadanti manīṣiṇaḥ ||
Bhīṣma nói: Bậc hiền trí tuyên rằng Brahman không có khởi đầu, không có đoạn giữa, cũng không có tận cùng—vượt ngoài mọi nhị nguyên; là nền tảng vĩnh cửu, nguyên nhân sâu xa khiến thế gian hiện khởi; bất biến, kiên trụ và thường hữu. Trong lời dạy này, định hướng đạo đức tối thượng là nhận ra thực tại tối hậu không bị lay động bởi xung đột hay biến dịch, và đem hạnh nghiệp của mình thuận theo chân lý vững bền ấy, chứ không chạy theo những đối đãi chóng qua.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Brahman, the highest reality, is described as beginningless, endless, beyond all dualities, and unchanging. The verse teaches that ultimate truth is stable and eternal, so wisdom and right conduct should be grounded in that unshaken reality rather than in temporary opposites and changing circumstances.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation. Here he shifts to a philosophical definition of Brahman, presenting how sages characterize the absolute as eternal, non-dual, and the underlying cause of the world.