Shloka 10
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
आयुषश्नच परं कालं॑ लोके विज्ञाय तत्त्वत: । सुखस्य च परं तत्त्वं विज्ञाय वदतां वर
bhīṣma uvāca | āyuṣaś ca paraṃ kālaṃ loke vijñāya tattvataḥ | sukhasya ca paraṃ tattvaṃ vijñāya vadatāṃ vara ||
Bhīṣma nói: “Hỡi bậc thiện thuyết, khi đã thật sự phân minh trong đời này về giới hạn tối hậu của thọ mạng và thời gian, và cũng hiểu nguyên lý tối thượng của hạnh phúc, người ấy có thể phán đoán kinh nghiệm đúng như nó là—thấy rõ tầm với và giới hạn của mọi hưởng thụ thế gian, rồi hướng trí tuệ về con đường vượt khỏi khổ đau.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True wisdom begins with realistic discernment: understanding the limits of lifespan and time, and grasping what happiness ultimately is. This insight supports ethical clarity and motivates a shift from transient sense-pleasures toward liberating knowledge (jñāna) and disciplined practice (yoga).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation-oriented wisdom. Here he frames the discussion by praising the knower who has correctly understood time, mortality, and the highest principle of happiness—setting the stage for deeper analysis of worldly experience and the paths of sāṅkhya and yoga.