Shloka 59
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
तमश्न कष्ट सुमहद् रजश्न सत्त्वं विशुद्ध प्रकृति परां च । सिद्धि च देवीं वरुणस्य पत्नीं तेजश्न कृत्स्नं सुमहच्च धैर्यम्
bhīṣma uvāca | tamaś ca kaṣṭaṃ sumahad rajaś ca sattvaṃ viśuddhaṃ prakṛtiṃ parāṃ ca | siddhiṃ ca devīṃ varuṇasya patnīṃ tejaś ca kṛtsnaṃ sumahac ca dhairyam ||
Bhīṣma nói: “(Vị du-già có thể nhập vào) Bóng Tối khắc nghiệt, đè nén (tamas), Sức mạnh mãnh liệt của dục động (rajas), và Sự trong sáng thuần tịnh (sattva); có thể nhập vào Prakṛti tối thượng; có thể nhập vào nữ thần Siddhi, phối ngẫu của Varuṇa; và có thể nhập vào toàn thể quang minh cùng đại định lực kiên cố. Vì vậy, bậc đại hồn đã viên mãn du-già, nếu muốn, liền giải thoát tức khắc và đạt đến thể tướng của Phạm Thiên Tối Thượng (Brahman); hoặc nhờ uy lực du-già, có thể đến từng nguyên lý vũ trụ và từng địa vị thần linh ấy mà nhập vào trong đó.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A yogin perfected in yoga can, by will and yogic power, transcend ordinary embodiment: either attain immediate liberation and realize the supreme Brahman, or deliberately enter various cosmic principles (the guṇas, Prakriti) and divine powers (such as Siddhi), showing mastery over the constituents of nature rather than being bound by them.
In Shanti Parva’s instruction on liberation and yogic attainment, Bhishma continues his discourse to Yudhishthira, listing the cosmic principles and divine stations that an accomplished yogin can reach and ‘enter,’ emphasizing the extraordinary scope of yogic mastery alongside the higher option of final liberation.