Shloka 60
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
ताराधिपं खे विमल॑ सतारं विश्वांश्व देवानुरगान् पितृश्च । शैलांश्व क॒त्स्नानुदधींश्व घोरान् नदीश्व॒ सर्वा: सवनान् घनांश्व
tārādhipaṁ khe vimalaṁ satāraṁ viśvāṁś ca devān uragān pitṝṁś ca | śailāṁś ca kṛtsnān udadhīṁś ca ghorān nadīś ca sarvāḥ savanān ghanāṁś ca ||
Bhīṣma nói: “Bậc đại hồn, đã viên mãn du-già, nếu muốn, liền giải thoát tức khắc và đạt đến Brahman tối thượng. Hoặc nhờ uy lực du-già, người ấy có thể đến bất cứ cảnh giới hay loài hữu tình nào trong số này mà nhập vào: vầng trăng thanh khiết, chúa tể các vì sao, rạng soi giữa bầu trời đầy sao; các Viśvedevas; các Nāga (long xà); các Pitṛ (tổ tiên); mọi núi non; những đại dương ghê gớm; mọi sông ngòi; rừng thẳm; và mây trời.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights yogic mastery: a perfected yogin may choose immediate liberation into the supreme Brahman, or—short of final release—exercise extraordinary yogic reach to access and ‘enter’ various cosmic domains (deities, ancestors, and natural powers). The ethical implication is that such powers are secondary; the highest aim remains moksha.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and spiritual disciplines, Bhishma continues teaching about yoga and its fruits. Here he enumerates cosmic beings and regions to illustrate the scope of yogic accomplishment and the yogin’s freedom of movement across the universe.