Shloka 22
Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency
Mahābhārata 12.292
जिसका सदाचार एवं सत्कर्म कभी लुप्त नहीं होता, वह ब्राह्मण (अग्निहोत्र न करनेपर भी) अन्निहोत्री ही है। सदाचारका ठीक-ठीक पालन होनेपर अग्निहोत्र न हो सके तो भी अच्छा है; किंतु सदाचारका त्याग करके केवल अग्निहोत्र करना कदापि कल्याणकारी नहीं है।।
agnir ātmā ca mātā ca pitā janayitā tathā | guruś ca naraśārdūla paricaryā yathātatham ||
Parāśara dạy rằng đời sống tôn giáo chân thật đặt nền trên hạnh kiểm đúng đắn: dẫu không thể duy trì Agnihotra, sự bền bỉ trong thiện hạnh vẫn giữ trọn tinh thần của lời nguyện; còn bỏ kỷ luật đạo đức mà chỉ làm nghi lễ thì tuyệt nhiên không đem lại điều lành. Ngài lại nói thêm: Lửa (Agni), bản ngã, mẹ, người cha sinh thành, và bậc thầy—tất cả đều phải được phụng sự cẩn trọng, mỗi vị theo đúng phép của mình.
पराशर उवाच
Educational Q&A
Ethical discipline (sadācāra) is superior to mere ritual performance: if ritual like Agnihotra cannot be done, maintaining right conduct still upholds dharma; but ritual without morality is not spiritually beneficial. One should also render proper service to Agni, oneself (through self-discipline), mother, father, and guru.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, the sage Parāśara addresses the listener (honorifically, ‘naraśārdūla’) and lays down a hierarchy of values: conduct and service-based duties are emphasized over external ritualism, framing dharma as lived responsibility toward sacred fire, self, parents, and teacher.