Shloka 23
Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency
Mahābhārata 12.292
पुरुषसिंह! अग्नि, आत्मा, माता, जन्म देनेवाले पिता तथा गुरु--इन सबकी यथायोग्य सेवा करनी चाहिये ।।
puruṣasiṃha! agniḥ, ātmā, mātā, janma-dātā pitā tathā guruḥ—eteṣāṃ sarveṣāṃ yathā-yogyaṃ sevā kartavyā. mānaṃ tyaktvā yo naro vṛddha-sevī vidvān klībaḥ paśyati prīti-yogāt; dākṣyeṇa hīno dharma-yukto na dāntaḥ loke'smin vai pūjyate sadbhir āryaḥ.
Parāśara nói: “Hỡi bậc ưu tú trong loài người, hãy phụng sự cho xứng đáng—mỗi đấng theo đúng phép—đối với Lửa, Bản ngã, mẹ, người cha sinh thành và thầy dạy. Người nào bỏ lòng kiêu mạn mà phụng sự bậc trưởng thượng, có học vấn và không vướng luyến dục lạc, nhìn mọi người bằng thiện tâm, không mưu mẹo cầu lợi riêng, chuyên tâm nơi dharma và không áp bức hay làm hại kẻ khác—người ấy được xem là bậc cao quý ở đời này, và được người hiền kính trọng.”
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a hierarchy of reverence and ethical refinement: serve Fire (sacred duty), the Self (inner discipline), mother, father, and guru appropriately; abandon pride; honor elders; cultivate learning, freedom from sensual attachment, goodwill toward all, straightforwardness (not calculating cunning), commitment to dharma, and non-oppression. Such a person becomes truly noble and is honored by the virtuous.
In the Śānti Parva’s instruction-oriented setting, the sage Parāśara addresses a ‘best of men’ and lays down practical marks of an exemplary person—defined not by power or status but by service, humility, benevolence, and harmlessness—framing these as standards by which society rightly honors someone.