Previous Verse
Next Verse

Shloka 122

Śoka-śamana: Kṛṣṇa’s Consolation and Nārada’s Exempla to Sṛñjaya

Chapter 29

'सूंजय! संकृतिके पुत्र राज रन्तिदेव भी कालके गालमें चले गये, यह हमारे सुननेमें आया है। उन महातपस्वी नरेशने इन्द्रकी अच्छी तरह आराधना करके उनसे यह वर माँगा कि “हमारे पास अन्न बहुत हो, हम सदा अतिथियोंकी सेवाका अवसर प्राप्त करें, हमारी श्रद्धा दूर न हो और हम किसीसे कुछ भी न माँगें' ।।

Sūñjaya! Saṅkṛtike putro rājā Rantidevo bhī Kālaka-gāleṃ cale gaye, iti asmākaṃ śravaṇam āgatam. Sa mahātapā nṛpo Indram suṣṭhu ārādhya tataḥ idaṃ varaṃ yayāce—“asmākaṃ sannidhau annaṃ bahu syāt, vayaṃ sadā atithi-sevāyāḥ avasaraṃ labhemahi, asmākaṃ śraddhā na dūre bhavet, vayaṃ ca kasyacit kiñcid api na yācema.” Upātiṣṭhanta paśavaḥ svayaṃ taṃ saṃśita-vratam; grāmyāraṇyā mahātmānaṃ Rantidevaṃ yaśasvinam.

Vāyu nói: “Hỡi Sūñjaya, ta nghe rằng vua Rantideva, con của Saṅkṛti, cũng đã đi vào cõi của Kāla (Thần Chết). Vị vua đại khổ hạnh ấy, sau khi phụng thờ Indra chu tất, đã cầu xin ân huệ này: ‘Nguyện trong nhà ta lương thực dồi dào; nguyện ta luôn có dịp phụng sự khách quý; nguyện lòng tin không suy giảm; và nguyện ta chẳng phải xin ai bất cứ điều gì.’ Và quả thật, các loài thú—cả gia súc lẫn thú rừng—tự tìm đến để dâng làm lễ tế trước mặt Rantideva lẫy lừng, bậc đại hồn, người kiên định trong những giới nguyện khắc nghiệt.”

उपातिष्ठन्तused to present themselves / attended
उपातिष्ठन्त:
TypeVerb
Rootउप-स्था (धातु: स्था)
FormImperfect (Laṅ), 3, Plural, Parasmaipada
पशवःanimals
पशवः:
Karta
TypeNoun
Rootपशु
FormMasculine, Nominative, Plural
स्वयम्of themselves
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
संशितव्रतम्one whose vow is sharpened/firm (strict in vows)
संशितव्रतम्:
TypeAdjective
Rootसंशित-व्रत
FormMasculine, Accusative, Singular
ग्राम्यdomestic / village(-dwelling)
ग्राम्य:
TypeAdjective
Rootग्राम्य
FormMasculine, Nominative, Plural
आरण्याःforest(-dwelling)
आरण्याः:
TypeAdjective
Rootआरण्य
FormMasculine, Nominative, Plural
महात्मानम्the great-souled one
महात्मानम्:
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
रन्तिदेवम्Rantideva
रन्तिदेवम्:
TypeNoun
Rootरन्तिदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
यशस्विनम्famous, illustrious
यशस्विनम्:
TypeAdjective
Rootयशस्विन्
FormMasculine, Accusative, Singular

वायुदेव उवाच

वायुदेव (Vāyudeva)
सूञ्जय/सञ्जय (Sañjaya)
राजा रन्तिदेव (King Rantideva)
संकृति (Saṅkṛti)
इन्द्र (Indra)
काल (Kāla/Death)
अतिथि (guest)
पशु (animals—domestic and wild)
यज्ञ (sacrifice)

Educational Q&A

The verse highlights dharma through hospitality and selfless giving: a righteous ruler seeks not power but the capacity to feed others, serve guests continually, keep faith steady, and avoid dependence on begging—showing that ethical kingship is grounded in generosity, restraint, and devotion.

Vāyu recounts what is heard about King Rantideva’s life and passing: after worshipping Indra, Rantideva receives boons aligned with service and abundance; as a result, animals—domestic and wild—come of their own accord for sacrificial purposes, underscoring his fame and strict observance of vows.