Shloka 28
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
आत्मभावं तथा स्त्रीषु मुक्तमेव पुन: पुन: । यः पश्यति सदा युक्तो यथावन्मुक्त एव सः,“जो सदा योगयुक्त रहकर स्त्रियोंके प्रति अपने भाव (अनुराग या आसक्ति)-को निवृत्त हुआ ही देखता है अर्थात् जिसकी स्त्रियोंके प्रति भोग्यबुद्धि नहीं होती, वही वास्तवमें मुक्त है!
ātmabhāvaṃ tathā strīṣu muktam eva punaḥ punaḥ | yaḥ paśyati sadā yukto yathāvanmukta eva saḥ ||
Bhīṣma nói: “Người nào luôn giữ kỷ luật trong yoga, và hết lần này đến lần khác tự thấy nơi mình rằng thái độ đối với phụ nữ đã được buông xả—không còn dục vọng và sự chiếm hữu—người ấy, thấy sự vật đúng như thật, quả là đã giải thoát.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is marked by inner freedom from craving and possessive, pleasure-seeking attitudes—here exemplified as the absence of objectifying desire toward women—maintained through steady yogic discipline and clear self-awareness.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and moksha, Bhishma continues advising on self-mastery: he defines a practical sign of true freedom as the mind’s settled detachment, verified repeatedly through honest inner observation.