Shloka 27
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
दिवसे दिवसे नाम रात्रौ रात्रौ पुमान् सदा | भोक्तव्यमिति यः खिन्नो दोषबुद्धि: स उच्यते
divase divase nāma rātrau rātrau pumān sadā | bhoktavyam iti yaḥ khinno doṣabuddhiḥ sa ucyate |
Bhīṣma nói: Người đàn ông nào, ngày qua ngày và đêm qua đêm, cứ khổ sở vì ý nghĩ: “Ta phải hưởng thụ (hay phải ăn),” thì được gọi là kẻ có tri kiến nhiễm lỗi; tâm người ấy bị trói bởi dục vọng và lo âu, chứ không an trú trong sự phân biệt đúng đắn.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A mind that is perpetually anxious about securing enjoyment or food—treating consumption as an obsessional necessity—reflects doṣa-buddhi, a defective or fault-colored discernment. The ethical point is to restrain craving and cultivate steadiness, so life is guided by dharma rather than compulsive appetite.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on right conduct and inner discipline. Here he characterizes a particular mental state—constant distress over enjoyment/food—as a mark of flawed understanding, contrasting it implicitly with the calm, discerning attitude praised in dharma-teachings.