Shloka 14
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
आहारसंचयाश्षैव तथा कीटपिपीलिका: । असक्ता: सुखिनो लोके सक्ताश्चैव विनाशिन:
āhārasañcayāś caiva tathā kīṭapipīlikāḥ | asaktāḥ sukhino loke saktāś caiva vināśinaḥ ||
Bhīṣma nói: “Như loài sâu bọ và kiến cứ mải miết tích trữ thức ăn, kẻ bám víu vào dục cảnh sẽ diệt vong chính vì sự bám víu ấy. Còn người không chấp trước thì đi giữa đời an nhiên, không sợ hãi; chỉ họ mới thật sự hạnh phúc ở đây. Với kẻ chấp trước, kết cục chỉ là suy vong.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Happiness and fearlessness arise from asakti (non-attachment). Clinging to sense-objects and compulsive accumulation (symbolized by worms and ants hoarding food) leads to vināśa—ruin or spiritual downfall—because attachment binds the mind and makes one vulnerable to loss, fear, and endless craving.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma is teaching Yudhiṣṭhira about dharma and the path to inner peace after the war. Here he uses a vivid natural metaphor—worms and ants hoarding—to warn against worldly attachment and to praise the liberated, unattached person who moves through the world without fear.