Shloka 146
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
भूतात्मा भूतकृद्धूतो भूतभव्यभवोद्धव: । भूर्भुव: स्वरितश्वैव ध्रुवो दान्तो महेश्वर:
bhūtātmā bhūtakṛd dhūto bhūtabhavyabhavodbhavaḥ | bhūr bhuvaḥ svaritaś caiva dhruvo dānto maheśvaraḥ ||
Bhīṣma nói: Ngài là Tự Ngã nội tại của muôn loài và là Đấng tạo thành muôn loài; Ngài là Đấng thanh tịnh, bất động, và là nguồn mạch từ đó quá khứ, tương lai, hiện tại phát sinh. Ngài là Bhūḥ, Bhuvaḥ, Svaḥ—ba cõi; Ngài là Dhruva (kiên định), là Dānta (tự chế), và là Maheśvara (Đại Chúa Tể). Trong đoạn tụng như thánh ca này, Bhīṣma nêu tầm nhìn đạo đức tối thượng của Śānti Parva: dharma đặt nền trên việc nhận ra một thực tại tối cao duy nhất nâng giữ mọi sự sống và thời gian, và nuôi dưỡng sự vững bền cùng tự chủ để hòa hợp với thực tại ấy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a unitive vision: the supreme Lord is the inner Self of all beings and the source of time and worlds. Ethical life in Śānti Parva is grounded in this recognition, expressed as steadiness (dhruvatā) and self-restraint (dānta).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he speaks in a hymn-like mode, enumerating divine epithets to describe the supreme reality that underlies creation and moral order.