Shloka 9
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
सनकादि महर्षियोंकी शुक्राचार्य एवं वृत्रासुरसे भेंट अस्मिन् गच्छन्ति विलयमस्माच्च प्रभवन्त्युत । नैष ज्ञानवता शक््यस्तपसा नैव चेज्यया । सम्प्राप्तुमिन्द्रियाणां तु संयमेनैव शक््यते
sanakādi-maharṣayaḥ śukrācārya-vṛtrāsurābhyāṃ saṃgacchante | asmin gacchanti vilayam asmāc ca prabhavanty uta | naiṣa jñānavatā śakyaḥ tapasā naiva cejyayā | samprāptum indriyāṇāṃ tu saṃyamenaiva śakyate ||
Bhīṣma nói: “Các đại hiền triết bắt đầu từ Sanaka đã gặp Śukrācārya và Vṛtrāsura. Muôn loài đều tan nhập vào nguyên lý tối thượng ấy, rồi lại từ đó mà hiện khởi. Không thể đạt được chỉ bằng học kinh điển, cũng không bằng khổ hạnh, thậm chí không bằng tế tự; chỉ nhờ chế ngự và điều phục các căn mà thôi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The highest reality is not secured by mere scholarship, austerity, or ritual sacrifice; it is realized through indriya-saṃyama—disciplined restraint and mastery of the senses, which stabilizes the mind and makes true knowledge effective.
In Bhishma’s discourse on liberation in the Shanti Parva, he cites revered figures—Sanakadi sages, Shukracharya, and Vritrasura—to frame a teaching about the ultimate source into which beings dissolve and from which they arise, emphasizing inner discipline over external means.