Shloka 233
Śreyas-nirdeśa (Discerning the Superior Good): Nārada–Gālava Saṃvāda
अनुषक्ता द्वयेनैते भावा: स्थावरजड्रमा: । मनुष्यके जन्म लेते ही उसका अन्त कर डालनेके लिये अन्तक (यमराज) उसके पीछे लग जाता है और बुढ़ापा भी देहधारीके पास आता ही है। समस्त चराचर पदार्थ इन दोनोंसे बँधे हुए हैं
anuṣaktā dvayenāite bhāvāḥ sthāvarajaṅgamāḥ | manuṣyake janma lete hī usakā anta kara ḍālne ke liye antaka (yamarāja) usake pīche laga jātā hai aura buṛhāpā bhī dehadhārīke pāsa ātā hī hai | samasta carācara padārtha ina donoṃse baṃdhe hue haiṃ |
Bhīṣma nói: Mọi trạng thái tồn tại—dù bất động hay hữu động—đều bị ràng buộc bởi hai bạn đồng hành. Ngay khi con người sinh ra, Thần Chết (Yama) đã theo sát để kết liễu đời sống; và tuổi già cũng tất yếu tiến đến với mọi loài mang thân. Vì thế, toàn thế giới—cả động lẫn tĩnh—đều bị hai điều ấy nắm giữ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That embodied existence is inseparably accompanied by two inevitabilities—death and old age—so one should cultivate sobriety, humility, and detachment, grounding one’s conduct in dharma rather than in pride of youth or permanence.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma emphasizes a universal truth: from the very moment of birth, death is already in pursuit, and aging inevitably arrives; this frames his broader ethical counsel about right living amid life’s transience.