Shloka 3

इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्

Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes

Devanagari script

करणे घटस्य या बुद्धिर्घटोत्पत्ती न सा मता । एवं धर्मभ्युपायेषु नान्यधर्मेषु कारणम्‌

Transliteration

karaṇe ghaṭasya yā buddhir ghaṭotpattau na sā matā | evaṁ dharmābhyupāyeṣu nānyadharmeṣu kāraṇam ||

Translation

Bhīṣma nói: Kỹ nghệ và sự hiểu biết thực hành dùng để nặn một cái bình, khi cái bình đã thành hình rồi thì không còn được xem là vẫn cần thiết nữa. Cũng vậy, các nghi lễ và kỷ luật làm phương tiện hướng đến dharma—như tế tự nhằm thanh lọc tâm—khi đã hoàn tất mục đích của mình thì không trở thành nguyên nhân trực tiếp cho những pháp môn cao hơn. Muốn cầu giải thoát, phải nương vào những đức hạnh riêng biệt như tự chế và an tĩnh nội tâm, chính chúng mới là phương tiện đưa đến mokṣa.

Word by Word

• {'karaṇe': 'in the making/doing

• in the process of production', 'ghaṭasya': 'of the pot (ghaṭa)', 'buddhiḥ': 'intelligence, practical understanding, operative know-how', 'yā': 'which', 'ghaṭotpattau': 'upon the arising/production of the pot

• once the pot is produced', 'na': 'not', 'sā': 'that (same)', 'matā': 'considered, held to be', 'evaṁ': 'thus, in the same way', 'dharma-abhyupāyeṣu': 'in the means/expedients that lead to dharma (preparatory religious practices)', 'na-anya-dharmeṣu': 'not (as a cause) in other dharmas

• not for different/other disciplines', 'kāraṇam': 'cause, direct instrument'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• pot (ghaṭa)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Preparatory religious acts are useful as means (e.g., for purification), but once their intended result is achieved they are not the direct instrument for the next, higher goal; liberation requires its own specific disciplines such as inner calm and self-control.

What is happening in the narrative?

In the Shanti Parva discourse, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and liberation, using the analogy of pot-making to distinguish between preliminary practices and the distinct virtues required for moksha.