Shloka 6
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
वायोरनियमस्पर्शों वादस्थानं स्वतन्त्रता । बलं शैघ्र्यं च मोक्ष च कर्म चेष्टा55त्मता भव:
bhīṣma uvāca | vāyor aniyata-sparśo vāg-adhisthānaṃ svatantratā | balaṃ śaighryaṃ ca mokṣaś ca karma ceṣṭātmatā bhavaḥ | aniyata-sparśaḥ vāk-indriyasya sthitiḥ calana-phirana-ādīnāṃ svatantratā balaṃ śīghra-gamitā mala-mūtra-ādīnāṃ śarīrāt bahiḥ niṣkāsanaṃ utkṣepaṇa-ādi karma kriyā-śaktiḥ prāṇaḥ janma-mṛtyū ca—ete sarve vāyoḥ guṇāḥ |
Bhīṣma nói: Những phẩm chất của Vāyu (gió sinh mệnh) là thế này—sự chạm của nó không cố định ở một nơi; nó làm chỗ nương và nền tảng cho lời nói; ban tự do vận động; đem lại sức mạnh và sự nhanh nhẹn; khiến việc bài tiết chất thải được thông suốt; thúc đẩy các hành tác như nâng và ném; chính là nguyên lý của hoạt động và hơi thở sinh mạng; và gắn liền với sinh và tử. Hiểu các công năng của gió sinh mệnh, người ta thấy đời sống hữu thân được duy trì ra sao, và việc điều phục các lực bên trong trở thành nền tảng cho tự chủ và hạnh kiểm đúng đắn.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse enumerates the functional ‘qualities’ of the vital wind (vāyu/prāṇa) that sustain embodied life—speech, movement, strength, swift activity, excretion, and the general power of action—showing that life and bodily agency depend on regulated inner forces; hence discipline and understanding of these forces support ethical self-control.
In Bhishma’s instruction during the Śānti Parva, he explains to the listener the constituents and operations within the body from an adhyātmika (inner, philosophical-physiological) perspective, here focusing specifically on the functions attributed to vāyu as a key sustaining principle.